Ekainak 16
Goizeko 7:30ean, Donostiako Autobus Geltokitik abiatu ginen Autocares Díez enpresako 6541 NJS matrikuladun autobus moderno batean. Gidaria José Antonio izan zen, eta gure irakasle Pablo Becerra arduratu zen bidaian zehar gida eta kultur dinamizatzaile lanak egitean.
Goizeko 9:30ean, AP-15 autobideko Tuterako Zerbitzu Gunean geldialdia egin genuen, hankak luzatu eta kafe bat hartzeko.
10:10ean berriro abiatu ginen Zaragozaruntz.
11:15ean, Zaragozako Aljafería jauregia bisitatzen hasi ginen, Verónica bertako gidariaren azalpenekin. XI. mendearen bigarren erdialdean eraikitako aisialdirako jauregi gotortua da, garai hartako Saragustako errege huditarren egoitza izan zena.
13:00etan, 36 ºC-ko tenperaturarekin amaitu genuen bisita, eta San Migel Goiaingeruaren Parrokietara joan ginen, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatutako kanpoaldeko horma ikusgarria mirestera.
Ondoren, XIV. mendeko Santa Maria Magdalena eliza bisitatu genuen. Bere dorre karratu ikusgarriak almohadeen minareteen antza du, eta Aragoiko arte mudejarraren adibiderik nabarmenenetako bat da.
14:20ean, Laloé jatetxean eseri ginen bazkaltzeko. Bertan menu bikain batez gozatu genuen, arratsaldeko bisitei indarberrituta ekiteko.
16:30ean, jatetxetik irten eta oinez itzuli ginen San Migel Goiaingeruaren Parrokietaren barrualdea bisitatzera. XIV. mendeko kapera gotiko-mudejarra da, Seoko ezkerreko absidean kokatua.
Ondoren, San Pablo eliza bisitatu genuen, askotan Zaragozako hirugarren katedrala deitzen dena. Bere dorre oktogonala, estilo mudejarrekoa, nabarmentzekoa da, baita barrualdean dagoen Damián Forment eskultoreak XVI. mendean egindako aldare nagusiko erretaula aparta ere. Eliza hau ere UNESCOren Gizateriaren Ondarea da.
19:30ean, Verónicari agur esan genion eta autobusez Calatayud aldera abiatu ginen. Bertan igaroko genituen hurrengo egunak, Hotel Castillo Ayud moderno eta bikainan. Tenperaturak 36 ºC inguruan jarraitzen zuen.
Ekainak 17
Goizeko 8:00etan gosaldu genuen hotelean. Gosaria oparoa eta goxoa izan zen, eta langileen arreta ezin hobea azpimarratzekoa da. Gainera, hainbat armadatako eta herrialdetako militar ugarirekin egin genuen topo; antza denez, inguruko instalazio batzuetan prestakuntza-ikastaro bat egiten ari ziren.
9:30ean, hoteletik abiatu ginen Carlos de la Fuente jasotzera. Goiz honetan Calatayud hirian zehar gidari izango genuen.
Lehenik eta behin, Santa María la Mayor Kolegiata bisitatu genuen. Eliza katolikoa da, 1120. urtetik aurrera antzinako meskita baten gainean eraikia. Aragoiko arte mudejarraren harribitxietako bat da, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu du.
11:15ean, San Andres eliza bisitatu genuen. Jatorrian XIV. eta XV. mendeetako eliza gotiko-mudejarra zen. Hiru nabe dituen eliza mudejar bakanetako bat da; nabeak arku zorrotzen bidez bereizten dira, eta dorre oktogonal ikusgarriak hiru gorputz ditu altueran.
Ondoren, San Juan el Real eliza ikusi genuen. Gurutze latindarreko oinplanoa duen tenplu barroko jesuitikoa da. Gurutzaduraren gaineko kupula linterna batez errematatuta dago, eta pechinak Francisco de Goyak 1766. urtean mihise gainean olioz margotutako irudiez apainduta daude.
12:40ean, San Pedro de los Francos elizaren aurrean geunden. XIV. mendeko tenplu gotiko-mudejar nabarmena da. Adreiluzko dorre karratua dauka, almohadeen minareteen eredukoa, erdiko nukleo sendoarekin. Bere ezaugarririk deigarriena kale estuaren gainera duen makurdura handia da.
Goizari amaiera emateko, La Dolores ostatua bisitatu genuen, San Antón ostatua izenez ere ezaguna. Aragoiko Kultura Intereseko Ondasun izendatua dago, eta harriztatutako patio ederra, putzu ezaguna eta galeria angeluzuzenak gordetzen ditu.
14:00etan, hotelaren jangelan bazkaldu genuen. Goiz intentsuaren ondoren atseden hartu eta primeran prestatutako bazkariaz indarrak berreskuratu genituen.
16:00etan, gure autobusean abiatu ginen, José Luis Cortés gidariarekin batera, Ribota haraneko herrietako ondare mudejarra ezagutzeko: Cervera de la Cañada, Aniñón eta Torralba de Ribota.
Ibilbidea Cervera de la Cañadan hasi genuen, 263 biztanleko herri txikian. Bertan Nuestra Señora de la Asunción eliza gotortua, Santa Tecla izenez ere ezaguna, bisitatu genuen. Aragoiko arte mudejarraren maisulanetako bat da, Mahoma Ramík diseinatua eta XIV. mendetik XVII. mendera bitartean eraikia. UNESCOren Gizateriaren Ondarea da.
17:45ean, hurbileko Aniñón herrira abiatu ginen, Nuestra Señora del Castillo eliza bisitatzeko. XIV. mendeko jatorri gotiko-mudejarreko tenplu ikusgarria da. Kultura Intereseko Ondasuna eta UNESCOren Gizateriaren Ondarea da. Oinplano karratuko dorre erantsia dauka, eta barrualdean almohadeen minareteen egitura mantentzen du.
Ondoren, Torralba de Ribota herri txikira joan ginen, Espainia hustuko herrietako batera. Gaur egun 125 biztanle baino ez ditu, baina ondare historiko eta artistiko aberatsa gordetzen du. Bertan nabarmentzen da XIV. mendeko San Felix eliza gotortua, Aragoiko estilo mudejarraren benetako harribitxia, Mahoma Ramíri egotzia. Arkitekto hori Benedikto XIII.a Aita Santuaren gogokoena izan zen. Eliza Kultura Intereseko Ondasuna da. Barrualdean, aldare nagusiko pintura gotikoko erretaula bikainaz gain, igeltsuan idatzitako inskripzio bitxi hau ikus daiteke:
«Esan: Ez dago Allah baino Jainkorik…»
Bisita 20:30ean amaitu genuen, eta ondoren Calatayudeko Hotel Castillo Ayud hotelera itzuli ginen.
Ekainak 18
Atseden hartu eta gosaldu ondoren, 9:30ean hoteletik abiatu ginen, egun honetarako programatutako bisitak egiteko.
10:15ean, Tobed udalerrira iritsi ginen, 196 biztanleko herri txiki batera. Bertan Victoria Trasovares gida ofiziala genuen zain, eta harekin batera bisita Udaletxean hasi genuen. Eraikin hori, bere garaian, Hilobi Santuaren Ordenaren Jauregia izan zen.
Ondoren, XIV. mendeko Santa Maria eliza gotortura joan ginen. Eliza Mahoma Calahorris eta Mahoma Ramí arkitektoei egozten zaie, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua du. Elizako aldare nagusirako Jaume Serra margolariak erretaula bikaina egin zuen; gaur egun, Prado Museoan gordetzen da.
Hotelean bazkaldu genuen, eta atsedenaldi labur baten ondoren, 16:00etan Morata de Jiloca aldera abiatu ginen. 272 biztanleko herri horretan, José Luis Cortés gidariaren laguntzarekin, XIV. mendeko San Martin de Tours eliza mudejarra bisitatu genuen. Eliza Monumentu Historiko-Artistiko izendatua dago. Bere fatxada monumentala nabarmentzen da bereziki: portada gotikoa alfiz handi batek inguratzen du, eta haren enjutak zeramika beiratuzko apaingarriekin daude apainduta. Fatxada hori arte mudejarraren dekorazioaren adibiderik aberats eta hobekien kontserbatuenetakoa da.
Ondoren, herri berean dagoen Santa Maria edo Andre Mariaren Jasokundearen eliza bisitatu genuen. Aurretik zegoen meskita baten hondarren gainean eraiki zen, eta Aragoiko arte mudejarraren beste harribitxi bat da. Kultura Intereseko Ondasun izendatua dago, eta bere abside heptagonala da elementurik aipagarriena.
Elizaren barruan arabieraz idatzitako inskripzio bat gordetzen da, koru nagusiari eusten dion zurezko estalkian. Bertan, Yusuf Adolmalih maisu eraikitzaileak honako hau utzi zuen idatzita:
«Ez dago Jainkorik Jainkoa baino, eta Mahoma da haren mezularia.»
Bisita amaitu ondoren, Justa eta Rufina Santuen eliza gotortura joan ginen. Eliza hau ere Kultura Intereseko Ondasuna da. Barrualdean 1475. urteko aldare nagusiko erretaula ikusgarria dago, Domingo Ram margolari gotikoari egotzia; Aragoiko Erdi Aroaren amaierako pinturaren ordezkari nagusietako bat izan zen.
Elizaren barrualde osoa polikromatuta dago, harlanduzko eta adreiluzko hormen itxura imitatuz; horrek argitasun eta edertasun berezia ematen dio tenpluari.
Bisita amaitu ondoren, Karmeldar Oinutsen komentura joan ginen. Bertako dendan, mojek egiten dituzten gozoki bikain batzuk erosi genituen. Jarduera horrekin amaitutzat eman genuen eguneko egitaraua, eta Calatayudeko Hotel Castillo Ayud hotelera itzuli ginen.
Ekainak 19
Gosaldu eta maletak jaso ondoren, goizean goiz Tarazona aldera abiatu ginen, gure bidaiaren azken etapa egiteko.
Lehenik eta behin, Santa María de la Huerta katedrala bisitatu genuen. «Espainiako Errenazimentuko Kapera Sixtinoa» deitzen zaio, Europako katedral batean bakarrak diren grisailaz margotutako pertsonaia mitologiko biluziengatik. XII. mendean hasi zen eraikitzen, oinplano gotiko klasikoarekin, eta estilo mudejarreko elementuak ere baditu. Terueleko katedralarekin batera, Espainian mudejar elementuak dituzten bi katedral bakarrak dira.
Gida ofizialaren azalpen bikainak lagun, klaustroa, Calvillo familiaren kapera, San Andres, Sortzez Garbiaren, Garbiketaren eta Santiagoren kaperak bisitatu genituen, baita aldare nagusiko erretaula ikusgarria eta estilo gotikoko koruko aulkiteria ere.
Bisita amaitu ondoren, Santa Maria Magdalena elizara joan ginen, antzinako Tarazonako katedralera. Tarazonako goialdean dago, Apezpiku Jauregiaren ondoan, eta hiriko monumenturik zaharrenetako bat da. XII. mendearen amaieran eraiki zen, eta garai hartatik hiru abside erromanikoak eta dorrearen oinarria baino ez dira kontserbatzen. Geroago, dorrea bi aldiz handitu zen adreiluz: lehenengoan estilo mudejarrean, eta bigarrenean estilo manieristan.
Ondoren, Pablok Udaletxearen kanpoaldeko arkitektura azaldu zigun. XVI. mendeko eraikin errenazentista ikusgarria da, eta bertako erliebedun friso interesgarriak Klemente VII.a Aita Santuaren eta Karlos V.aren Boloniako sarrera garailea irudikatzen du; bertan, Karlos V.a Erromatar Inperio Santuaren enperadore koroatu zuten.
Handik La Merced de la Concordia jatetxe atseginera joan ginen. Bertan, bikain prestatutako eta ezin hobeto zerbitzatutako bazkari apartaz gozatu genuen. Bazkaldu ondoren, Donostiara itzuliko gintuen autobusa hartu genuen, eta horrela amaiera eman genion kultura- eta historiaz beteriko bidaia interesgarri honi.
Azkenik, gure eskerrik beroenak adierazi nahi dizkiegu beren lanari esker parte-hartzaile gehienontzat ezezagunak ziren ondare-harribitxi hauek ezagutzeko aukera eman diguten guztiei. Era berean, talde osoari ere eskerrak eman nahi dizkiogu, bidaia osoan erakutsitako lankidetza eta jarrera bikainagatik; izan ere, haien laguntza ezinbestekoa izan da irteera hau arrakastatsua izan dadin.
Eskerrik asko
Antxon